Wartości zawodowe: czego naprawdę chcesz od pracy

Dwie osoby na tym samym stanowisku, w tej samej firmie, z identyczną pensją. Jedna jest zadowolona. Druga po cichu przegląda ogłoszenia. Jak to możliwe? Odpowiedź zwykle nie ma nic wspólnego z warunkami pracy. Ma za to wszystko wspólnego z tym, czego każda z nich naprawdę potrzebuje od swojego zajęcia, czyli z wartościami zawodowymi.

Czym są wartości zawodowe i dlaczego mają znaczenie

Wartości zawodowe to wewnętrzne priorytety, które decydują o tym, jak wygląda dla Ciebie satysfakcja z pracy. To nie umiejętności ani zainteresowania. To głębsze potrzeby, których zaspokojenie sprawia, że w robocie czujesz się dobrze. Kiedy zostają niezaspokojone, przychodzi frustracja, choćby szef podwoił Ci pensję. Umiejętności możesz wytrenować, zainteresowania z czasem się zmieniają, wartości siedzą głębiej i zwykle trzymają się Ciebie latami.

Badania psychologa Donalda Supera (1970) pokazały, że zadowolenie z kariery wiąże się bezpośrednio z tym, jak dobrze środowisko pracy pasuje do wartości człowieka. Nowsze badanie (Judge et al., 2005) potwierdziło, że rozjazd między wartościami a pracą przewiduje odejście z firmy lepiej niż poziom wynagrodzenia.

Inaczej mówiąc: możesz zarabiać powyżej średniej i mimo to być w pracy nieszczęśliwy. Wystarczy kiepskie dopasowanie wartości.

Pięć wymiarów wartości zawodowych

Wartości zawodowe dzielą się na pięć głównych obszarów. Każdy z nas ma je wszystkie, tylko kolejność ważności różni się między ludźmi dramatycznie.

1. Osiągnięcia i wyniki

Potrzebujesz widzieć efekty tego, co robisz. Chcesz pokonywać wyzwania, podnosić poprzeczkę i dowozić mierzalne cele. Napędza Cię poczucie, że coś zbudowałeś, dokończyłeś, doprowadziłeś do skutku.

Ludzie z wysoką wartością osiągnięć rozkwitają tam, gdzie dostają jasny feedback i mogą śledzić własne postępy. Odwrotnie działa na nich praca, w której efektów nie widać albo wysiłek przechodzi bez echa. Wystarczy kilka miesięcy w projekcie bez widocznego finiszu, żeby taka osoba zaczęła się rozglądać za czymś innym.

Typowe zawody: przedsiębiorcy, handlowcy, trenerzy sportowi, kierownicy projektów, chirurdzy.

2. Niezależność i samodzielność

Chcesz sam decydować, jak i kiedy pracujesz. Mikrozarządzanie Cię dusi. Zależy Ci na kontroli nad własnym czasem, podejściem i metodami.

Niezależność nie musi oznaczać freelancingu. Wysoką autonomię da się mieć również w korporacji, wszystko zależy od roli i kultury firmy. Ale jeśli to Twoja wartość numer jeden, a trafiłeś do środowiska sztywnych procedur i ciągłej kontroli, będziesz cierpieć. Nawet dobrze płatne stanowisko nie zrekompensuje Ci codziennego proszenia o zgodę na drobiazgi.

Typowe zawody: freelancerzy, naukowcy, konsultanci, artyści, programiści.

3. Bezpieczeństwo i stabilność

Musisz wiedzieć, czego się spodziewać. Cenisz regularny dochód, jasne warunki i perspektywę na dłużej. Ryzyko Cię nie kręci. Stresuje.

To nie jest słabość. To całkowicie prawomocna wartość, którą podziela spora część populacji. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy zaczynasz się jej wstydzić i na siłę pchasz się w startupy albo własny biznes, bo "to jest przyszłość". Dla Ciebie niekoniecznie.

Typowe zawody: administracja publiczna, księgowość, stanowiska biurowe, oświata, personel medyczny.

4. Relacje i współpraca

Potrzebujesz ludzi wokół siebie. Niekoniecznie w sensie życia towarzyskiego, raczej w sensie sensownych relacji zawodowych. Chcesz być częścią zespołu, pomagać innym, dzielić się sukcesami i wpadkami. Praca w izolacji Cię wyjaławia.

Ciekawostka: badania Gallupa (2022) wykazały, że "posiadanie najlepszego przyjaciela w pracy" należy do najsilniejszych predyktorów zaangażowania pracowników. U osób z wysoką wartością relacji sprawdza się to podwójnie.

Typowe zawody: specjaliści HR, pracownicy socjalni, nauczyciele, pracownicy ochrony zdrowia, community managerowie.

5. Wpływ i przywództwo

Zależy Ci na tym, żeby coś zmieniać. Chcesz kształtować decyzje, prowadzić ludzi, poprawiać zastany stan rzeczy. Motywuje Cię odpowiedzialność i poczucie, że Twój głos coś waży.

Jedno zastrzeżenie: wpływ nie musi oznaczać stanowiska kierowniczego. Część osób z wysoką wartością wpływu spełnia się jako mentorzy, prelegenci albo przedstawiciele załogi. Liczy się realny udział w tym, jak się rzeczy toczą.

Typowe zawody: menedżerowie, politycy, prawnicy, dyrektorzy organizacji pozarządowych, kierownicy zespołów badawczych.

Jak wartości przekładają się na zadowolenie

Marta (29) pracowała jako grafik w agencji. Robota ją cieszyła, ale po dwóch latach narastało w niej niezadowolenie. Nie umiała wskazać przyczyny. Pensja była w porządku, zespół sympatyczny, projekty ciekawe.

Kiedy zrobiła test wartości zawodowych, okazało się, że jej najsilniejszą wartością jest niezależność. A w agencji trzymała się sztywnych briefów, siedziała w open space i codziennie raportowała postępy. Swobody twórczej miała tyle co nic.

Przeszła na freelance. Zarabia trochę mniej, ale pierwszy raz od dawna czuje się w pracy dobrze. Nie dlatego, że zmienił się charakter jej zajęcia. Nadal projektuje to samo, dla podobnych klientów, w tym samym programie. Zmieniły się warunki i teraz pasują do jej wartości.

Dlaczego tak trudno rozpoznać własne wartości

Zwykle nie zauważamy swoich wartości, dopóki ktoś ich nie naruszy. Trochę jak z powietrzem: nie myślisz o nim, dopóki nie zabraknie Ci tchu. Dlatego większość ludzi orientuje się, czego naprawdę potrzebuje od pracy, dopiero w momencie, gdy tego już nie ma.

Jest jeszcze druga komplikacja. Otoczenie podpowiada Ci, czego powinieneś chcieć: pieniędzy, awansu, prestiżu. A jeśli Twoim prawdziwym priorytetem jest współpraca z inspirującymi ludźmi? Albo spokój, że za miesiąc nie wylecisz? Takie wartości gorzej się "sprzedają" na spotkaniu rodzinnym czy w rozmowie ze znajomymi, a są dokładnie tak samo uprawnione.

Potrafisz teraz, od ręki, ustawić te pięć wymiarów w kolejności od najważniejszego? Spróbuj. A potem zadaj sobie drugie pytanie: czy moja obecna praca do tej kolejności pasuje?

Wartości zmieniają się z czasem i to jest normalne

W wieku 25 lat na szczycie listy mogą stać osiągnięcia i wyniki. Dziesięć lat później, kiedy pojawia się rodzina, na prowadzenie wychodzi bezpieczeństwo. Po czterdziestce potrafi obudzić się głód wpływu i sensu.

Super (1980) opisał rozwój zawodowy jako ciąg etapów: wzrost, eksploracja, stabilizacja, podtrzymanie i wycofanie. Na każdym z nich dominują inne wartości. Nie ma w tym nic złego. Przydaje się natomiast wyłapać moment przesunięcia i dopasować do niego swoje decyzje zawodowe. Sporo osób tkwi latami w roli skrojonej pod priorytety, które przestały być ich priorytetami dawno temu.

Jak pracować ze swoimi wartościami

Nazwij je. Dopóki wartości nie mają nazwy, trudno cokolwiek z nimi zrobić. Test wartości zawodowych pokaże Ci Twoje priorytety w konkretnych liczbach.
Zestaw je z rzeczywistością. Oceń w skali od 1 do 10, na ile obecna praca zaspokaja każdy z pięciu wymiarów. Gdzie zieje największa dziura?
Rozwiązanie zamiast ucieczki. Czasem nie musisz zmieniać pracy. Wystarczy wynegocjować pracę zdalną (niezależność), wejść w program mentoringowy (wpływ) albo przenieść się do innego zespołu (relacje).
Filtr wartości przy szukaniu pracy. Rozglądając się za nową rolą, nie pytaj wyłącznie "co będę robić?" i "ile zarobię?". Dorzuć trzecie pytanie: "czy to środowisko pasuje do moich wartości?"

Wartości to nie fanaberia

Można usłyszeć: "Wartości w pracy? Tym się przejmują ludzie, którym się dobrze powodzi". Badania mówią co innego. Rozjazd między wartościami a pracą oznacza wyższą rotację, niższą produktywność i większe ryzyko wypalenia zawodowego. Tracą na tym obie strony, pracodawca tak samo jak pracownik.

Może właśnie siedzisz w robocie i zastanawiasz się, czy tak to ma wyglądać. Coś zgrzyta, tylko nie umiesz nazwać co. Zamiast pytania "co chcę robić?" spróbuj innego: "czego potrzebuję od pracy, żeby czuć się dobrze?". Odpowiedź potrafi zaskoczyć.