Sterke punten ontdekken: 5 methoden die werken

Hoeveel van je sterke punten kun je in dertig seconden opnoemen? Probeer het maar. Zet een timer en schrijf op wat er in je opkomt.

Kwam je tot drie, dan loop je voor op de meeste mensen. Amerikaans onderzoek uit 2020 liet zien dat een volwassene er spontaan gemiddeld twee noemt. Twee. Terwijl de classificatie van karaktersterktes er 24 onderscheidt en ieder van ons een unieke combinatie van vijf kernsterktes met zich meedraagt. Waarom weten zo weinig mensen dus waar ze goed in zijn?

Waarom we onze sterke punten niet kennen

Drie psychologische mechanismen werken samen om je sterke punten voor je verborgen te houden.

Het eerste is de negativiteitsbias - de neiging van het brein om negatieve informatie zwaarder te wegen. Baumeister, Bratslavsky, Finkenauer en Vohs vatten het in 2001 samen in één zin: “Bad is stronger than good.” Kritiek van je leidinggevende herinner je je maandenlang. Een compliment? Vrijdag alweer vergeten. Het gevolg: je mentale kaart van zwakke punten is gedetailleerd en scherp. Je kaart van sterke punten lijkt op een leeg vel.

Het tweede mechanisme zijn blinde vlekken. De dingen waar je van nature goed in bent, voelen zo vanzelfsprekend dat je ze niet eens als sterk punt ziet. Een collega bewondert hoe je een gespannen situatie ontmijnt. Jij haalt je schouders op. “Dat kan toch iedereen.” Nee, dat kan niet iedereen. Je sociale intelligentie of je gevoel voor perspectief is een sterkte die zo diep is ingesleten dat je hem niet meer opmerkt.

De derde factor is cultureel. Veel onderwijssystemen zijn gebouwd rond het corrigeren van fouten. Op school gaat de aandacht naar het slechte wiskundecijfer, niet naar dat prachtige cijfer voor geschiedenis. Op je werk krijg je vooral feedback als er iets misgaat. Dat systeem traint je tot expert in je eigen zwakke punten en tot amateur waar het je sterke punten betreft.

Talent, sterkte, vaardigheid - is dat niet hetzelfde?

Voordat we in de methoden duiken, helpt het om begrippen te scheiden die vaak door elkaar worden gebruikt.

Dit onderscheid komt van Donald Clifton, een van de grondleggers van de op sterke punten gerichte benadering in de bedrijfspsychologie. Clifton stelde dat talent zonder investering niet meer is dan potentieel. Een sterkte ontstaat pas als je tijd, oefening en bewuste inspanning in een talent stopt.

In de classificatie van Seligman en Peterson (2004) worden sterktes iets anders opgevat: als karakterdeugden, morele eigenschappen die je kunt ontwikkelen. Je hoeft er niet kant-en-klaar mee geboren te zijn. Maar de kiem is er, en groei is op elke leeftijd mogelijk.

Praktisch gezien betekent dat: ontdek je een sterk punt dat je verrast, wuif het dan niet weg. Het kan een talent zijn dat je nooit systematisch hebt ontwikkeld.

5 manieren om je sterke punten boven tafel te krijgen

1. De test karaktersterktes

De snelste en meest systematische route. De oorspronkelijke vragenlijst werd ontwikkeld door Martin Seligman en Christopher Peterson en is sinds 2004 door ruim 30 miljoen mensen in meer dan 190 landen ingevuld. Dat is geen pop-psychologische quiz van Instagram. Het instrument heeft solide psychometrische eigenschappen: een hoge test-hertestbetrouwbaarheid en validiteit die door tientallen onafhankelijke studies is bevestigd.

De test meet 24 karaktersterktes en zet ze op volgorde, van je sterkste tot je zwakste. Je top 5 heet je kernsterktes: die bepalen je het meest, geven je energie en gaan vanzelf. Wil je met concrete gegevens beginnen in plaats van met gokwerk, dan is de test karaktersterktes de logische eerste stap.

2. Feedbackanalyse

Peter Drucker, een van de invloedrijkste managementdenkers van de twintigste eeuw, raadde een techniek aan die hij “feedbackanalyse” noemde. Het principe is simpel: telkens als je aan iets nieuws begint (een project, een beslissing, een taak) schrijf je op wat je verwacht dat er gaat gebeuren. Zes maanden later vergelijk je je verwachting met de werkelijkheid.

Waar overtrof je je eigen verwachtingen steeds opnieuw? Dat zijn je sterke punten. Waar bleef je herhaaldelijk onder het minimum? Dat zijn je blinde vlekken.

Drucker paste die methode ruim twintig jaar op zichzelf toe en beweerde dat ze hem meer over zijn eigen kunnen leerde dan wat ook. Je hebt er geen test en geen therapeut voor nodig. Alleen een schrift en de discipline om je aantekeningen terug te lezen.

Er is ook een eenvoudiger versie voor wie geen half jaar wil wachten. Kijk terug naar je laatste tien werkopdrachten of projecten. Welke leverden je lof op zonder dat het je extra moeite kostte? Bij welke kwamen mensen bij jou om advies? En omgekeerd: welke vraten onevenredig veel tijd, terwijl ze objectief gezien niet ingewikkeld waren? Het contrast tussen wat vanzelf gaat en wat je het dubbele kost, is een betrouwbare kaart van je sterke en zwakke punten.

3. Flow - waar je de tijd vergeet

In de jaren negentig beschreef Mihaly Csikszentmihalyi het begrip flow: een toestand van totale opgeslorptheid waarin je tijd, honger en alles om je heen vergeet. Flow ontstaat als een taak uitdagend genoeg is om je aandacht vast te houden, maar niet zo moeilijk dat het frustrerend wordt.

En daar zit de aanwijzing: flow duikt meestal op in gebieden waarin je sterk bent. Verlies je regelmatig de tijd uit het oog bij het oplossen van logische problemen, dan is de kans groot dat analytisch denken of nieuwsgierigheid bij je beste eigenschappen hoort. Gebeurt het tijdens diepe gesprekken waarin je mensen door hun problemen heen helpt, zoek het dan bij sociale intelligentie of goedhartigheid.

Probeer dit de komende week: schrijf elke avond het antwoord op één vraag op - “wanneer vergat ik vandaag de tijd?” Na zeven dagen tekent zich een patroon af.

4. Sporen uit je kindertijd

Wat deed je als kind als niemand keek? Niet de dingen die moesten van school of van je ouders. Wat koos je zelf, vrijwillig, in je vrije tijd?

Bouwde je uitgebreide constructies van Lego? Organiseerde je spelletjes voor de andere kinderen uit de buurt? Tekende je uren achter elkaar? Las je onder de dekens met een zaklamp? Elk van die bezigheden wijst op een sterk punt: creativiteit, leiderschap, oog voor schoonheid, leergierigheid.

Interesses uit je kindertijd veranderen natuurlijk. Maar de patronen eronder zijn stabieler dan we denken. Adam Grant, organisatiepsycholoog aan de Wharton School, wijst er herhaaldelijk op dat vroege uitingen van karakter de sterke punten van een volwassene vaak beter voorspellen dan cijfers of testscores.

Vraag het je ouders of oudere broers en zussen. Hun herinneringen kunnen dingen boven halen die jij allang vergeten bent. Neem Bram, 34 jaar en marketinganalist. Hij deed deze oefening en besefte dat hij als kind voortdurend verhalen verzon voor zijn jongere zusje. Elke avond een nieuw verhaal, compleet met personages, een verhaallijn en een clou. Als volwassene zag hij zichzelf als een “puur analytisch type”. Maar toen hij erover nadacht, zag hij dat zijn beste professionele resultaten juist ontstaan wanneer hij data omzet in verhalen voor klanten. De creativiteit zat er altijd al - hij was hem alleen geen creativiteit meer gaan noemen.

5. Je beste zelf, weerspiegeld

Deze methode werd ontwikkeld door onderzoekers van de University of Michigan: Laura Roberts, Jane Dutton en collega's. Ze werkt zo: je benadert 10 tot 15 mensen uit verschillende hoeken van je leven (familie, vrienden, collega's, oud-klasgenoten) en vraagt ieder van hen één concrete ding: “Beschrijf een situatie waarin je me op mijn best zag. Wat deed ik, en wat deed dat met jou?”

Vervolgens verzamel je de antwoorden, zoek je naar terugkerende thema's en maak je een “portret van je beste zelf”. Klinkt dat ongemakkelijk? Dat is het ook. Maar de uitkomst is meestal opvallend krachtig. Mensen ontdekken vaak dat anderen eigenschappen in ze zien waarvan ze geen idee hadden.

Een deelneemster aan een studie uit 2005 beschreef het zo: ze vroeg twaalf mensen om feedback en negen van hen noemden onafhankelijk van elkaar haar vermogen om “potentieel in mensen te zien dat ze zelf niet zien”. Dat zou ze nooit over zichzelf gezegd hebben. Toch bepaalde die eigenschap haar beste momenten, zowel op haar werk als in haar relaties.

Voelt de methode te formeel, dan is er een informele sluiproute. Vraag de volgende keer dat je met vrienden bent: “Als je me in één woord moest beschrijven, welk woord zou dat zijn?” De antwoorden zijn niet zo precies als die van een vragenlijst, maar ze wijzen vaak wel de goede kant op. En belangrijker: je hoort dingen die je nooit over jezelf zou zeggen.

Zo ontwikkel je je sterke punten (in plaats van ze alleen te kennen)

Ze benoemen is de halve reis. De andere helft is ze bewust ontwikkelen. Seligman en collega's (2005) lieten in een studie in American Psychologist zien dat mensen die een week lang elke dag een kernsterkte op een nieuwe manier gebruikten, meer tevredenheid met hun leven rapporteerden - en dat effect was zes maanden later nog meetbaar.

Maar wat betekent “ontwikkelen” eigenlijk?

De eerste stap is bewust gebruik. Weet je dat nieuwsgierigheid een van je sterke punten is? Wacht dan niet tot zich een gelegenheid aandient. Ga er zelf een zoeken. Stel in een vergadering een vraag die je echt interesseert. Lees een artikel uit een vakgebied waar je niets van weet. Nieuwsgierigheid is als een spier: hoe vaker je hem gebruikt, hoe sterker hij wordt.

De tweede stap is de context verbreden. Uit je je goedhartigheid vooral thuis, probeer haar dan mee te nemen naar je werk. Is je gevoel voor perspectief sterk op professioneel terrein maar verdwijnt het tijdens conflicten met je partner, breng het dan bewust ook in die momenten binnen.

De derde stap is afstemmen. Elke sterkte heeft een optimale dosis. Te veel durf zonder voorzichtigheid wordt roekeloosheid. Te veel bescheidenheid zonder assertiviteit wordt onzichtbaarheid. Let op wanneer je sterke punt positieve resultaten oplevert en wanneer het tegen je begint te werken.

De vierde stap, die minder aandacht krijgt, is combineren. Je sterke punten opereren niet los van elkaar. Nieuwsgierigheid gekoppeld aan volharding levert een diep onderzoekend vermogen op. Goedhartigheid plus humor is het talent om mensen op te beuren als het zwaar is. Niemiec (2018) beschrijft in zijn boek Character Strengths Interventions hoe het bewust koppelen van sterktes hun effect versterkt. Pak twee sterktes uit je top 5 en vraag jezelf af: hoe zou het eruitzien als ik ze allebei tegelijk inzette?

Sterke punten op je werk - de praktische kant

Een Gallup-onderzoek uit 2015 vond dat medewerkers die hun sterke punten dagelijks gebruiken 8% productiever zijn en 15% minder geneigd om hun baan op te zeggen. Dat zijn cijfers die zelfs de meest sceptische manager aanspreken.

Hoe ziet dat er in de praktijk uit? Neem een projectmanager bij een technologiebedrijf van wie de top 5 bestaat uit leiderschap, volharding, teamgeest, perspectief en creativiteit. In plaats van zichzelf te dwingen beter te worden in gedetailleerde rapportages (waar ze leeg van loopt), sprak ze met haar leidinggevende af dat het rapporteren naar een analytisch ingestelde collega ging. Zelf richtte ze zich meer op het begeleiden van teamoverleg en het oplossen van onderlinge wrijving - precies waar ze in uitblinkt.

Het resultaat na drie maanden: het team haalde betere cijfers en zij zei voor het eerst in twee jaar dat ze plezier in haar werk had.

Dit is geen sprookje. Het is de aanpak die Gallup “strengths-based management” noemt, en meer dan 90% van de Fortune 500-bedrijven gebruikt hem.

Nog een praktische tip: als je iets te zeggen hebt over waar je aan werkt, doe dan eens een “audit van je sterke punten”. Neem een typische werkweek en noteer bij elke grote activiteit of ze een beroep doet op je sterke punten of niet. De ideale verhouding? Minstens 60-70% van je tijd aan bezigheden die bij je beste eigenschappen passen. Zit je onder de 40%, dan is het geen wonder dat je werk je uitput. Dat komt niet doordat je lui of onbekwaam bent. Het komt doordat je op de verkeerde brandstof rijdt.

Sterke punten in relaties

Een interessante studie van Proyer, Gander, Wellenzohn en Ruch (2015) volgde stellen waarin beide partners hun sterke punten kenden en die bewust in de relatie inzetten. Die stellen rapporteerden meer tevredenheid en minder conflicten dan de controlegroep.

Waarom? Omdat het kennen van sterke punten je perspectief verandert. Als je weet dat billijkheid de kernsterkte van je partner is, ga je zijn of haar aandringen op “het huishouden eerlijk verdelen” anders zien. Het gaat niet om controle. Het is een uiting van karakter. En als je partner weet dat creativiteit jouw sterkste punt is, hoeft die zich niet langer te verbazen over je behoefte om elk weekend iets anders te doen in plaats van vast te houden aan een vaste routine.

Ga eens met je partner zitten en beantwoord deze vraag voor elkaar: “Wanneer zag je me voor het laatst op mijn best?” De antwoorden zeggen meer over je sterke punten dan uren zelfonderzoek.

Sterke punten doen er ook toe in de opvoeding. Lea Waters, een Australische psycholoog, publiceerde in 2017 The Strength Switch, waarin ze beschrijft hoe ouders die de sterke punten van hun kinderen actief benoemen in plaats van hun zwakke punten te bekritiseren, veerkrachtigere en zelfverzekerdere kinderen grootbrengen. Hetzelfde principe geldt tussen volwassenen. Als je tegen je partner zegt “ik bewonder je geduld en hoe je vandaag met de kinderen omging”, heeft dat een ander effect dan een algemeen “je bent geweldig”. Een specifieke sterkte benoemen geeft een compliment gewicht en helpt de ander de eigen kwaliteit scherp te zien.

Wat nu?

Je hoeft niet alle vijf de methoden tegelijk te proberen. Kies degene die het beste bij je past. Houd je van structuur en gegevens, begin dan met de test. Leun je meer op intuïtie, probeer dan het flowdagboek. Vind je het geen probleem om anderen om hulp te vragen, dan zal de methode van je weerspiegelde beste zelf je waarschijnlijk het meest verrassen.

Eén ding hebben alle benaderingen gemeen: sterke punten zijn geen statische lijst. Het zijn levende eigenschappen die groeien naarmate je ze meer gebruikt en verbleken als je ze negeert. Het verschil tussen iemand die zijn sterke punten kent en iemand die ernaar leeft, is hetzelfde als het verschil tussen een paar ski's bezitten en ermee op een besneeuwde piste staan.