Zo lees je je HEXACO-profiel

Sanne opende haar uitslag, zocht het hoogste getal en vloog met haar ogen over de rest van de pagina. Openheid 81. “Klopt wel”, knikte ze, sloot het venster en ging weer aan het werk.

Een maand later zat ze in een sollicitatiegesprek en kreeg de vraag hoe ze met deadlines omgaat als de opdracht onderweg verandert. Ze bevroor. Het antwoord stond al vier weken in haar uitslag: Zorgvuldigheid 58, een getal dat in die situatie meer over haar verklapte dan de eenentachtig bovenaan. Ze had er geen seconde aan besteed.

Zo kun je een goede uitslag verkeerd lezen. Als een ranglijst waar je één woord uit meeneemt, in plaats van een kaart met zes coördinaten.

Heb je je eigen cijfers nog niet, dan is dat in tien minuten opgelost. Onze HEXACO-test heeft 60 vragen en rekent alle zes factoren uit, inclusief de drieletterige code. De volgende alinea's lees je dan met je eigen profiel ernaast.

Wat die percentages eigenlijk betekenen

Elk van de zes factoren krijgt een getal tussen 20 en 100. Dat bereik is niet willekeurig: je antwoordt op een vijfpuntsschaal, dus wie bij alle uitspraken van één factor de sterkste afwijzing kiest, eindigt op twintig. Wie overal de sterkste instemming kiest, op honderd.

Daaruit volgt iets wat veel mensen precies omgekeerd lezen. Tachtig bij Extraversie zegt niet dat je extraverter bent dan tachtig procent van de bevolking. Het beschrijft hoe jij zelf op de extraversie-uitspraken hebt geantwoord. De vergelijking met anderen blijft daarom altijd indicatief, het gaat niet om een meting tegen officiële normen.

De getallen vallen daarna in drie zones.

En nu het onverwachte deel: qua informatie is de zone in het midden meestal de rijkste, niet de uiterste waarden. Een hoge of lage score vertelt wat je bijna elke keer doet, en dat zou je ook zonder test kunnen raden. De middenzone zegt “het hangt ervan af”, en de vraag waarvan het bij jou precies afhangt, is vaak het nuttigste wat je aan de uitslag overhoudt.

Vriendelijkheid 62 maakt van jou geen halve diplomaat. Meestal gaat het om iemand die kan toegeven en ook hard aan zijn standpunt kan vasthouden, en de context beslist: met wie diegene praat, waar het over gaat en hoeveel werkuren er al achter liggen. Wat de losse letters meten en waarom het model met zes factoren werkt in plaats van vijf, staat in het stuk over wat HEXACO is.

De code van drie letters: afkorting, geen oordeel

Boven de zes getallen verschijnt een code van drie letters, bijvoorbeeld HCX. Die ontstaat eenvoudig: alle zes factoren worden op score gesorteerd en de eerste drie gaan in de code. De volgorde van de letters volgt hun grootte, dus HCX en CHX zijn niet hetzelfde. Bij de eerste leidt eerlijkheid, bij de tweede zorgvuldigheid.

De code werkt als het adres van je profiel. Je onthoudt drie letters in plaats van zes getallen en je weet welke kanten van jou het vaakst naar buiten komen. Om het snel met een collega te delen of om jezelf over de jaren te blijven volgen, is dat handig.

Tegelijk blijft er veel buiten. De code zegt niets over de overige drie factoren, terwijl juist de laagste vaak beschrijven waar elke stap jou meer energie kost dan anderen. Ook de afstanden verraadt hij niet: het verschil tussen de eerste en de derde letter kan vijf punten zijn of veertig, en de code ziet er hetzelfde uit.

Hoeveel punten scheiden bij jou de derde letter van de vierde factor, die net niet in de code paste? Zijn dat twee punten, dan is jouw afkorting voor de helft het werk van één middag en van de stemming waarin je de test invulde. Kijk in dat geval liever naar alle zes de waarden.

Zes getallen zijn geen zes hokjes

De factoren zijn doorlopende schalen, geen categorieën. Tussen iemand met 74 en iemand met 76 punten bestaat geen enkele breuk, alleen een zonegrens die iemand een keer heeft moeten tekenen. Zou je de test in een andere week nog eens invullen, dan schuift een deel van de getallen een paar punten op, en één of twee springen misschien naar de zone ernaast.

Het tweede punt is de situatie. Je profiel beschrijft je vertrekstand, dus waar je in glijdt als je niet over jezelf nadenkt. Het zegt niet waartoe je in staat bent als het ergens om gaat. Een introvert houdt een presentatie voor honderd mensen, alleen legt het hem 's avonds meer plat dan een collega met hoge Extraversie.

Eigenschappen horen bij het stabielere deel van een mens, maar stabiel betekent niet bevroren. Zorgvuldigheid loopt bij de meeste mensen tijdens de volwassenheid langzaam op, Emotionaliteit beweegt na grote breuken in een leven. Een uitslag van dit voorjaar is een foto, geen geboorteakte.

Waar het lezen van een uitslag meestal misgaat

De meest voorkomende fout is die van Sanne: alleen de top lezen. De hoogste factor is vaak precies die je al jaren kent, omdat je omgeving je erop aanspreekt. De verrassing zit eerder onderaan. Wie lage Zorgvuldigheid heeft, hoeft niet te horen dat hij ongeorganiseerd is, maar dat iemand anders of een agenda het systeem voor hem moet bouwen.

De tweede fout is een zone als diagnose nemen. Lage Emotionaliteit is geen kilheid en geen “vlak gevoelsleven”, hoge is geen zwakte. En lage Eerlijkheid-bescheidenheid maakt van niemand een bedrieger, het beschrijft eerder iemand die er geen moeite mee heeft zijn eigen belang door te duwen en hardop over zijn successen te praten. Een persoonlijkheidsvragenlijst hoort niet in de behandelkamer, en op zichzelf hoort hij ook niet als afvalcriterium in een sollicitatieprocedure.

Daan en Lotte vergeleken hun uitslagen aan de keukentafel en bleven steken op Extraversie: zij 78, hij 41. Zevenendertig punten verschil ziet er op papier uit als onverenigbaarheid. In werkelijkheid beschrijven ze één terugkerende situatie: na drie uur op een feest leeft de een op en telt de ander de minuten tot het vertrek. Punten vergelijken met je partner lokt uit om een schuldige te zoeken, terwijl pas die concrete scène nuttig is waarop het verschil breekt.

De laatste misvatting is de stilste. Twee of drie punten verschil tussen factoren wordt als een rangorde gelezen, terwijl daar geen rangorde zit. Tussen Openheid 66 en Vriendelijkheid 64 zit alleen ruis.

Wat je er volgende week mee doet

Een uitslag begint pas iets waard te worden op het moment dat je hem vertaalt naar één concrete situatie die zich bij jou herhaalt. Op drie plekken levert dat het snelst iets op.

• Je baas en je collega's. Bram heeft Zorgvuldigheid 88 en een leidinggevende die opdrachten halverwege een zin uitdeelt. Hij ging niet aan de relatie werken, maar vroeg bij elke opdracht om twee regels: wat er klaar moet zijn en wanneer. De wrijving nam af zonder dat iemand van karakter veranderde.
• Bij je partner begin je niet met een tabel. Kies die ene factor waarin jullie het meest verschillen en zoek er een situatie van vorige maand bij die daardoor knarste. Eén scène is meer waard dan een uur discussie over cijfers.
• Bij een baankeuze is het profiel niks waard voor de keuze van een vak, maar het filtert de dagelijkse omstandigheden goed. Hoge Emotionaliteit en lage Extraversie samen betekenen niet “geen sales”, eerder “geen sales waarin je acht uur per dag onbekenden belt in een kantoortuin”.

Probeer twee weken lang één ding. Neem de factor die in de middenzone uitkwam en schrijf elke keer dat je jezelf aan de ene of de andere kant betrapt, de omstandigheid erbij: met wie je was, hoeveel tijd je had, waar het over ging. Na veertien dagen komt uit die aantekeningen geen getal, maar een voorwaarde. Precies het ding dus dat uit geen enkele zone te lezen valt.