Jaki mam typ osobowości? Jak go poznać i po co Ci ta wiedza

Wyobraź sobie, że siedzisz na rozmowie kwalifikacyjnej, a rekruter podnosi wzrok znad CV i pyta: „Jak opisałbyś samego siebie?". Większość ludzi zaczyna wtedy sypać przymiotnikami - solidny, kreatywny, dobrze pracuję w zespole. Ale szczerze: wiesz, jaki masz typ osobowości? I co to właściwie znaczy?

„Jaki mam typ osobowości" to jedno z najczęściej wyszukiwanych pytań z psychologii w internecie. To żaden przypadek. Zrozumienie własnego typu potrafi wpłynąć na to, jaki zawód wybierzesz, jak dogadujesz się z partnerem i dlaczego pewne sytuacje regularnie wyprowadzają Cię z równowagi.

Czym właściwie jest „typ osobowości"?

Typ osobowości to uproszczony opis tego, jak myślisz, czujesz i zachowujesz się w różnych sytuacjach. To nie etykieta przyklejona Ci na całe życie. Traktuj go raczej jak zgrubną mapę tego, jak jesteś poukładany w środku.

Pojęciem typu psychologia operuje od starożytności. Hipokrates w IV wieku p.n.e. dzielił ludzi na sangwiników, choleryków, melancholików i flegmatyków, w zależności od tego, który „sok ustrojowy" u nich dominuje. Dziś się z tego uśmiechamy, ale sedno przetrwało: ludzie różnią się systematycznie tym, jak reagują na otaczający ich świat.

Współczesna psychologia dysponuje narzędziami dużo subtelniejszymi. Zamiast czterech kategorii operuje wymiarami, skalami i profilami. I tu robi się ciekawie, bo dużych systemów jest kilka, a każdy patrzy na osobowość z innej strony.

Cztery duże systemy typów osobowości

MBTI - 16 typów według Briggs i Myers

Myers-Briggs Type Indicator to prawdopodobnie najbardziej znana typologia osobowości na świecie. Katharine Briggs i jej córka Isabel Myers stworzyły ją w latach 40. XX wieku, opierając się na teorii Carla Junga. System dzieli osobowość na cztery wymiary:

Z połączenia tych wymiarów powstaje 16 typów osobowości - od INTJ (strateg z wizją) po ESFP (spontaniczny showman). Każdy typ ma swój charakterystyczny styl myślenia, komunikowania się i rozwiązywania problemów.

Ta typologia ma też swoich krytyków. Psychologia akademicka zarzuca jej, że wtłacza ludzi do szufladek zamiast umieszczać ich na ciągłych skalach, i że przy powtórnym badaniu potrafi dać inny wynik. Popularność ma mimo to ogromną, bo co roku wypełniają ją miliony ludzi na całym świecie. Ma przy tym jedną niepodważalną zaletę: zmusza Cię do zastanowienia się, jak sam odbierasz świat, i do przyjęcia do wiadomości, że ktoś obok może robić to zupełnie inaczej.

Big Five - pięć wymiarów zamiast szufladek

Jeśli MBTI jest gwiazdą popu psychologii osobowości, to Big Five jest jej naukowym kręgosłupem. Model pięcioczynnikowy, nazywany też OCEAN, powstał w latach 80. i 90. dzięki pracom badaczy takich jak Lewis Goldberg, Paul Costa i Robert McCrae. Nie przypisuje Ci żadnego typu. Zamiast tego mierzy Twoje położenie na pięciu niezależnych skalach:

• Otwartość na doświadczenia - na ile ciągnie Cię do nowych pomysłów i wrażeń
• Sumienność - poziom Twojej organizacji i samodyscypliny
• Ekstrawersja - ile bodźców społecznych potrzebujesz, żeby czuć się dobrze
• Ugodowość - jak bardzo zależy Ci na zgodzie z otoczeniem
• Neurotyczność - siła, z jaką przeżywasz negatywne emocje

Zaletą tego modelu jest to, że nie ma tu wyników „dobrych" i „złych". Niska sumienność nie znaczy, że jesteś leniem, tylko że prawdopodobnie lepiej pracujesz w elastycznym środowisku niż według sztywnego planu. Wysoka neurotyczność to nie słabość, lecz często większa wrażliwość na sygnały płynące z otoczenia.

RIASEC - osobowość spotyka karierę

MBTI i Big Five opisują osobowość ogólnie, natomiast RIASEC (znany też jako teoria wyboru zawodu Hollanda) łączy ją wprost ze światem pracy. Amerykański psycholog John Holland zaproponował w latach 60., że i ludzi, i środowiska pracy da się podzielić na sześć typów:

• R - realistyczny: praca rękami, maszyny, konkret
• I - badawczy: analizuje, bada, dochodzi do sedna
• A - artystyczny: twórczość i własna ekspresja
• S - społeczny: chce pracować z ludźmi i pomagać
• E - przedsiębiorczy: przewodzenie, sprzedaż, biznes
• C - konwencjonalny: porządek w danych i systemach

Podejście Hollanda jest elegancko proste: kiedy Twój typ osobowości pasuje do środowiska pracy, rośnie szansa, że będziesz zadowolony i skuteczny. Badanie z 2018 roku (Nauta, Journal of Career Assessment) potwierdziło, że dopasowanie osobowości do środowiska faktycznie koreluje z satysfakcją z pracy, choć zależność nie jest tak prosta, jak pierwotnie zakładał Holland.

Temperamenty - najstarsza klasyfikacja

Temperamenty hipokratejskie (sangwinik, choleryk, melancholik, flegmatyk) w pierwotnej postaci nie mają naukowego wsparcia. Żadnych „soków ustrojowych" nie ma. A jednak koncepcja przetrwała tysiące lat i nie stało się to przypadkiem.

Współcześni badacze, na czele z Hansem Eysenckiem, pokazali, że pod temperamentami kryją się realne różnice biologiczne w układzie nerwowym. Żywiołowość sangwinika odpowiada w języku Big Five wysokiej ekstrawersji i niskiej neurotyczności. Skłonność melancholika do rozmyślania nakłada się na wysoką otwartość i podwyższoną neurotyczność. Cztery temperamenty to grube uproszczenie, ale do szybkiego rozczytania ludzkich typów wciąż sprawdzają się zaskakująco dobrze.

Jak poznać swój typ osobowości

Drogi są trzy. Każda ma swoje pułapki.

Autorefleksja. Pytasz sam siebie: jestem raczej introwertykiem czy ekstrawertykiem? Decyduję głową czy sercem? Kłopot w tym, że widzimy siebie takimi, jakimi chcielibyśmy być, a nie takimi, jakimi jesteśmy. Psycholog Timothy Wilson z University of Virginia poświęcił karierę badaniom nad przewidywaniem własnych emocji i doszedł do wniosku, że samopoznanie jest dużo trudniejsze, niż większości ludzi się wydaje.

Opinie innych. Poproś pięć osób, które dobrze Cię znają, żeby opisały Cię trzema słowami. Wyniki zwykle otwierają oczy. Często wyłapiesz wzorce, których sam u siebie nie widzisz. Na przykład wszyscy mówią o Tobie „spokojny", a Ty uważasz się za duszę towarzystwa.

Testy osobowości. Standaryzowane kwestionariusze są najpewniejszą drogą, bo zestawiają Twoje odpowiedzi z tysiącami innych respondentów. Jeśli chcesz określić swój typ w tej pierwszej typologii, wypełnij test 16 typów osobowości. Zajmuje jakieś 10 minut, a wynik dostajesz od razu.

Najlepsze podejście? Zrób test, przeczytaj opis swojego typu, a potem zapytaj bliskich, czy Cię w nim poznają. Tam, gdzie wszystkie trzy źródła się zgadzają, obraz jest już całkiem wiarygodny.

Po co Ci wiedza o własnym typie

Kariera i wybór pracy

Marta poszła na prawo, bo „to pewny kawałek chleba". Po trzech latach w kancelarii była wyczerpana i nieszczęśliwa. Robota wymagała nieustannej konfrontacji, negocjacji i presji towarzyskiej, a Marta jest introwertyczką o analitycznym umyśle, która rozkwita przy samodzielnej pracy z danymi. Kiedy przeszła na stanowisko analityczki compliance w fintechu, jej zadowolenie skoczyło z dnia na dzień. Pensja była niższa, poczucie sensu nieporównywalnie wyższe.

To nie jest odosobniony przypadek. Badania Amy Wrzesniewski z Yale (2003) pokazały, że ludzie, którzy przeżywają swoją pracę jako „powołanie", a nie tylko zajęcie zarobkowe, są istotnie bardziej zadowoleni. Kluczem jest właśnie zgodność między osobowością a środowiskiem pracy.

W praktyce wygląda to tak: przy wysokiej otwartości na doświadczenia (Big Five) rutyna będzie Cię wysysać. Jeśli jesteś typem społecznym (RIASEC), samotna praca przy komputerze nie stanie się Twoim naturalnym środowiskiem.

Relacje i komunikacja

Wiedza o typach osobowości zmienia dynamikę relacji. Nie dlatego, że masz szukać partnera o „właściwym" typie, bo badania tego nie potwierdzają. Raczej dlatego, że zaczynasz rozumieć, dlaczego druga osoba zachowuje się inaczej niż Ty.

Kiedy wiesz, że Twój partner jest introwertykiem o wysokiej sumienności, przestajesz brać do siebie to, że po pracy potrzebuje godziny ciszy zamiast rozmowy. Kiedy wiesz, że koleżanka jest typem odczuwającym (F w tej typologii), rozumiesz, dlaczego wrażliwie reaguje na bezpośrednią krytykę, nawet gdy była merytoryczna.

Nie chodzi o rozgrzeszanie zachowań. Chodzi o realistyczne oczekiwania wobec ludzi wokół Ciebie.

Najczęstsze błędy przy określaniu typu osobowości

Jedna rzecz do zapamiętania: typ osobowości to nie wymówka. „Jestem introwertykiem, więc nie chodzę na spotkania" nie przejdzie. „Jestem typem T, więc emocje mnie nie obchodzą" też nie. Typ opisuje Twoje naturalne skłonności, a nie Twoje granice.

Drugi częsty błąd to traktowanie wyniku jednego testu jak ostatecznego wyroku. Osobowość jest bardziej złożona niż czteroliterowy kod. Zrób kilka testów z różnych systemów. Zestaw MBTI z Big Five, sprawdź swój profil RIASEC. Dopiero część wspólna daje naprawdę użyteczny obraz.

No i rzecz trzecia: osobowość zmienia się w ciągu życia. Badanie podłużne Brenta Robertsa i Daniela Mroczka (2008) pokazało, że sumienność i ugodowość zwykle rosną z wiekiem, a neurotyczność spada. Test wypełniony w wieku osiemnastu lat może już nie pasować do trzydziestolatka. Dobrze jest wracać do niego co jakiś czas.

Który system wybrać?

Zależy, czego chcesz się dowiedzieć:

Najlepsza odpowiedź brzmi: nie wybieraj jednego. Każdy system oświetla inną stronę Twojej osobowości. MBTI mówi, jak myślisz. Big Five pokazuje, gdzie leżysz na pięciu podstawowych skalach. RIASEC wiąże osobowość z konkretnymi zawodami. Razem układają się w obraz dużo pełniejszy niż każdy z nich osobno.

I rzecz najważniejsza - żaden test nie powie Ci, kim masz być. Powie, kim prawdopodobnie jesteś. Co z tym zrobisz, zależy już wyłącznie od Ciebie.