Beroepskeuze - zo kies je werk dat bij je past

Je beroep kiezen is een van de meest ingrijpende beslissingen die je ooit neemt. Het bepaalt je financiële zekerheid, je dagelijkse voldoening, je relaties en je gevoel van zin. Toch kiezen veel mensen een vak op basis van wat de familie ervan vindt, welke baan er toevallig vrij is of wat op dat moment het makkelijkst uitkomt. Het kan anders, en dat begint bij je eigen persoonlijkheid begrijpen.

Waarom persoonlijkheid een hoofdrol speelt

Onderzoek laat steeds hetzelfde zien: mensen van wie het werk bij hun persoonlijkheidstype past, zijn tevredener, productiever en lopen minder risico op een burn-out. De Amerikaanse psycholoog John Holland vatte dat in een simpel principe: mensen presteren het best in een omgeving die bij hun persoonlijkheid past.

Holland onderscheidde zes basistypes die samen het RIASEC-model vormen:

• R - Realistisch: werken met je handen, met gereedschap of buiten. Je wilt tastbaar resultaat.
• I - Onderzoekend: je wordt aangetrokken door analyse, onderzoek en ingewikkelde problemen.
• A - Artistiek: creativiteit, originaliteit en expressie. Je zoekt vrijheid en inspiratie.
• S - Sociaal: je helpt graag anderen, geeft les en werkt samen.
• E - Ondernemend: leidinggeven, overtuigen en organiseren. Je bent energiek en ambitieus.
• C - Conventioneel: je bloeit op bij structuur, orde en precisie. Je werkt betrouwbaar en nauwkeurig.

Zo pak je het aan: 3 stappen naar een beroepskeuze

1. Ontdek je type

De eerste stap is eerlijk naar jezelf kijken. De RIASEC-persoonlijkheidstest laat je in 5 tot 10 minuten je dominante persoonlijkheidstypes zien. Het resultaat is je Holland-code: een combinatie van je drie sterkste types (bijvoorbeeld SAE of RIC) die je unieke profiel beschrijft.

2. Verken de beroepen die erbij passen

Bij elke Holland-code hoort een groep beroepen waarin mensen met een vergelijkbare persoonlijkheid zich meestal het meest thuis voelen. Realistische types (R) doen het goed in techniek en ambacht, onderzoekende types (I) in wetenschap en technologie, en artistieke types (A) in vormgeving en media.

Belangrijk is dat je naar je volledige code van drie letters kijkt en niet alleen naar het dominante type. Iemand met de code SAE heeft andere ideale beroepen dan iemand met SIC, ook al staat bij allebei het sociale type voorop.

3. Toets het in de praktijk

Geen enkele test vervangt echte ervaring. Probeer voordat je een knoop doorhakt:

• meelopen: een dag meekijken met iemand die het werk echt doet
• vrijwilligerswerk of een bijbaan in het vakgebied
• gesprekken met mensen die er al werken
• online cursussen en workshops om een eerste gevoel bij het onderwerp te krijgen

Veelgemaakte fouten bij de beroepskeuze

Alleen op salaris jagen. Geld telt, maar werktevredenheid hangt van veel meer af: autonomie, een gevoel van zin, de werkomgeving en hoe goed je persoonlijkheid bij de functie past.

In de voetsporen van je ouders of vrienden stappen. Dat je vader ingenieur is, betekent niet dat techniek bij jou past. Ieder mens is een unieke combinatie van eigenschappen.

Je eigen waarden negeren. Naast persoonlijkheid spelen werkwaarden een sleutelrol. Dat zijn de dingen die er in je werk echt toe doen: onafhankelijkheid, zekerheid, invloed of iets heel anders. Een werkwaardentest helpt je die te benoemen.

En als je al werkt en niet gelukkig bent?

Van baan of vak wisselen als dertiger of veertiger komt steeds vaker voor en levert vaak een flinke sprong in levensgeluk op. De eerste stap is opnieuw zelfkennis. Zoek uit welk persoonlijkheidstype je bent en of je huidige baan echt bij je profiel past.

Soms is een kleine aanpassing genoeg: een andere functie binnen hetzelfde bedrijf, je takenpakket anders inrichten of nieuwe vaardigheden opbouwen. Soms is een grotere sprong nodig, maar ook die wordt overzichtelijk zodra je weet waar je naartoe wilt.