24 mocne strony charakteru (VIA) - kompletny przewodnik

Co łączy strażaka wchodzącego do płonącego budynku, cierpliwą nauczycielkę i programistę, który wymyśla nieoczywiste rozwiązania? Na pierwszy rzut oka nic. Psycholodzy Martin Seligman i Christopher Peterson byliby jednak innego zdania. Po trzech latach pracy, w którą zaangażowali dziesiątki naukowców z całego świata, opisali 24 mocne strony charakteru powtarzające się w różnych kulturach, epokach i zawodach. Ich klasyfikacja VIA (Values in Action) z 2004 roku stała się jednym z filarów psychologii pozytywnej.

Dlaczego mocne strony, a nie słabości

Przez większość swojej historii psychologia zajmowała się tym, co z człowiekiem jest nie tak. Depresja, lęk, zaburzenia osobowości. Seligman i Peterson zadali pytanie odwrotne: co z ludźmi jest w porządku? Co sprawia, że dobre życie jest dobre? Odpowiedzią stała się klasyfikacja VIA.

Badanie zespołu Park, Peterson i Seligman (2004), w którym wzięło udział ponad 117 000 osób z 54 krajów, przyniosło zaskakujący wynik. Ranking najczęściej występujących mocnych stron charakteru wygląda w różnych kulturach uderzająco podobnie. Życzliwość, poczucie sprawiedliwości, uczciwość i wdzięczność lądowały blisko czubka listy niezależnie od kontynentu.

Co z tego wynika? Mocne strony charakteru nie są wynalazkiem konkretnej kultury. To głęboko ludzkie cechy, które ma każdy z nas, tylko w innych proporcjach i w innej kolejności ważności.

Sześć cnót i 24 mocne strony

Seligman i Peterson uporządkowali 24 mocne strony pod sześcioma nadrzędnymi cnotami. Każda cnota to osobny obszar ludzkiego charakteru i mieści od trzech do pięciu konkretnych sił.

Jak mocne strony charakteru działają w praktyce

Pewnie myślisz teraz: ładna lista, ale co mi z niej przyjdzie? Dwa konkretne przykłady.

Marek prowadzi projekty w firmie technologicznej. Jego pierwsza piątka to wytrwałość, osąd, poczucie sprawiedliwości, praca zespołowa i roztropność. Zobacz, jak spójny jest ten układ: profil idealny do prowadzenia projektów. Marek dowozi sprawy do końca, decyduje na chłodno, traktuje ludzi równo i nie pcha się w niepotrzebne ryzyko. Kiedy dostał propozycję przejścia na kreatywne stanowisko w agencji reklamowej, odmówił. Nie dlatego, że nie potrafi być kreatywny, tylko dlatego, że rozumiał, w którą stronę naturalnie ciągną go jego mocne strony.

Kasia uczy w podstawówce. Jej piątka: życzliwość, humor, ciekawość, witalność i miłość. Dzięki nim tworzy w klasie atmosferę, w której dzieciaki czują się bezpiecznie, a nauka bywa frajdą. Kiedy dyrektorka próbowała przesunąć ją na stanowisko administracyjne, po miesiącu było jasne, że to nie ta droga. Brakowało jej kontaktu z dziećmi, miejsca na żart i spontaniczność.

Kluczowe mocne strony

Każdy z nas ma wszystkie 24 mocne strony charakteru. Część z nich jest jednak wyraźniejsza, bardziej naturalna i bardziej nasza. To właśnie kluczowe mocne strony (signature strengths) i zwykle jest ich od trzech do siedmiu.

Po czym je poznasz? Seligman podał trzy kryteria:

1. Poczucie autentyczności. Korzystając z takiej siły, czujesz się sobą. Nie masz wrażenia, że odgrywasz jakąś rolę.
2. Energia zamiast wyczerpania. Kluczowa mocna strona raczej ładuje baterie, niż je rozładowuje. Po zajęciu, w którym jej używasz, czujesz się lepiej, nie gorzej.
3. Nie musisz się zmuszać. Ta cecha wychodzi z Ciebie sama i pokazuje się w bardzo różnych obszarach życia.

Zastanów się przez chwilę: które zajęcia dają Ci energię? Kiedy najbardziej czujesz się sobą? Właśnie wtedy najprawdopodobniej używasz swoich kluczowych mocnych stron.

Co mówią badania o mocnych stronach i szczęściu

Wyniki są zgodne: ludzie, którzy znają swoje kluczowe mocne strony i regularnie z nich korzystają, deklarują wyższą satysfakcję z życia. Badanie zespołu Seligman, Steen, Park i Peterson (2005) pokazało, że wystarczyło proste ćwiczenie. Uczestnicy przez tydzień świadomie używali jednej ze swoich najsilniejszych stron w nowy sposób. Efekt: wzrost poczucia szczęścia i spadek objawów depresyjnych, który utrzymywał się jeszcze pół roku po zakończeniu badania.

To zaskakująco dużo. Siedem dni świadomej pracy z własnym charakterem potrafi rzutować na samopoczucie przez kolejne pół roku.

Mocne strony to nie talenty

Tu potrzebne jest ważne rozróżnienie. Mocne strony charakteru to co innego niż talenty czy umiejętności. Zdolności matematyczne albo słuch muzyczny to wyposażenie, z którym się rodzimy. Umiejętności da się wyćwiczyć. Mocne strony charakteru są natomiast cechami moralnymi i mówią o tym, kim jesteś.

Jest jeszcze druga różnica. Talenty bledną, bo forma sportowa spada z wiekiem. Charakter może się pogłębiać przez całe życie. Siedemdziesięciolatek bywa mądrzejszy, życzliwszy i bardziej wdzięczny niż kiedykolwiek wcześniej.

Najczęstsze i najrzadsze mocne strony

Globalne dane VIA Institute on Character pokazują ciekawą prawidłowość. Siły, które najczęściej trafiają do pierwszej piątki badanych, to:

1. Życzliwość
2. Poczucie sprawiedliwości
3. Uczciwość
4. Osąd
5. Wdzięczność

Najrzadziej pojawiają się roztropność, samokontrola i pokora. Nie znaczy to, że są mniej wartościowe. Wręcz przeciwnie: właśnie rzadkość sprawia, że stają się szczególnie cenne tam, gdzie ich brakuje.

Jak odkryć swoje mocne strony

Dróg jest kilka. Możesz wrócić pamięcią do sytuacji, w których byłeś najbardziej sobą i czułeś się najlepiej. Możesz zapytać bliskich, co cenią w Tobie najbardziej. Albo wypełnić test mocnych stron charakteru VIA, który ułoży wszystkie 24 siły w kolejności od najsilniejszej do najsłabiej wyrażonej.

Znajomość własnego charakteru nie robi z Ciebie innego człowieka. Zmienia coś innego: to, na co się godzisz w pracy, czego szukasz w relacjach i jak decydujesz w zwykłych, drobnych sprawach. Bo wreszcie wiesz, kim już jesteś.