9 ról zespołowych - którą z nich grasz?

Dlaczego jedne zespoły dowożą znakomite wyniki, choć nie ma w nich ani jednej gwiazdy, a inne, naszpikowane talentami, regularnie się sypią? Lata obserwacji setek zespołów przyniosły odpowiedź, która zmieniła sposób, w jaki firmy na całym świecie dobierają ludzi do wspólnej pracy.

Skuteczność zespołu nie zależy przede wszystkim od inteligencji ani doświadczenia jego członków. Zależy od tego, jakie role są w nim obsadzone.

Za dużo geniuszy to problem

W jednym z najczęściej cytowanych eksperymentów w psychologii zespołu badacze zebrali w jednej grupie samych najbystrzejszych uczestników i nazwali ją "zespołem Apollo". Oczekiwania były ogromne. Efekt? Zespoły Apollo raz po raz przegrywały z grupami o niższym średnim IQ, za to o bogatszym miksie ról. Nie raz przez przypadek, tylko w kolejnych powtórzeniach tego samego zadania.

Dlaczego? Geniusze rywalizowali ze sobą, zamiast współpracować. Każdy chciał analizować i układać strategię, nikt nie palił się do organizowania, domykania spraw ani rozmów ze światem zewnętrznym. Debaty ciągnęły się godzinami, a decyzje zapadały w ostatniej chwili albo wcale. Zespół bez różnorodności ról przypomina orkiestrę złożoną z samych skrzypiec. Każdy instrument świetny, a całości nie da się słuchać.

Dziewięć ról zespołowych

Model wyróżnia dziewięć ról podzielonych na trzy kategorie: myślowe, zadaniowe i społeczne. Każda wnosi konkretne mocne strony i każda ma swoją ciemną stronę.

Role myślowe

1. Innowator

Twórczy umysł, który generuje oryginalne pomysły i nieszablonowe rozwiązania. Często introwertyk, najlepiej pracuje sam. Kiedy zespół wjeżdża w ślepą uliczkę, Innowator znajduje drogę, o której nikt inny nie pomyślał.

Ciemna strona: Lekceważy szczegóły i praktyczne ograniczenia. Potrafi tak zatopić się we własnych myślach, że przestaje rozmawiać z zespołem. Krytykę swoich pomysłów znosi kiepsko.

2. Ewaluator

Analityk, który na chłodno waży wszystkie opcje. Ewaluator nie wymyśla, tylko ocenia. Wyłapuje w planach słabe punkty, które umykają wszystkim pozostałym. To ta osoba, która na spotkaniu rzuca "a co, jeśli..." i ratuje zespół przed złą decyzją.

Ciemna strona: Bywa odbierany jako cynik i demotywator. Świetnie tłumaczy, dlaczego coś nie zadziała, gorzej mu idzie podpowiadanie, co zadziałałoby lepiej.

3. Specjalista

Ekspert w wąskiej dziedzinie. Wnosi wiedzę, której nie ma nikt inny w zespole. Kiedy trzeba zrozumieć, jak działa przepis, technologia albo konkretny rynek, idziesz do Specjalisty.

Ciemna strona: Trzyma się swojej działki i rzadko włącza się w szersze dyskusje. Jego wkład bywa wąski, nawet jeśli jest głęboki.

Role zadaniowe

4. Realizator

Zamienia plany w konkretne kroki. Zdyscyplinowany, niezawodny, systematyczny. Kiedy Innowator marzy, a strateg planuje, Realizator po prostu robi. Bez niego nic nie schodzi z papieru do rzeczywistości.

Ciemna strona: Opiera się zmianom. Kiedy plan przestawia się w trakcie realizacji, przyjmuje to źle. Elastyczność nie jest jego mocną stroną.

5. Finalizator

Perfekcjonista, który sprawdza szczegóły i pilnuje jakości. Ta rola działa jak siatka bezpieczeństwa przed błędami. Wyłapie literówkę w prezentacji, brakującą liczbę w budżecie, niedokończony slajd. Bez Finalizatora zespół oddaje pracę "prawie skończoną".

Ciemna strona: Zamartwia się, niechętnie deleguje (bo "zrobią to źle") i potrafi spowolnić cały zespół pogonią za perfekcją tam, gdzie w zupełności wystarczyłoby dobrze.

6. Kształtujący

Dynamiczny i zdeterminowany, popycha zespół do przodu. Przeszkody pokonuje energią i uporem. Kiedy grupa traci rozpęd albo grzęźnie w dyskusji, Kształtujący rusza sprawę z miejsca. To ta osoba, która mówi "dość gadania, robimy".

Ciemna strona: Bywa napastliwy i mało wrażliwy. Presja, którą tworzy, jednych nakręca, a innych paraliżuje. Dwóch Kształtujących w jednym zespole oznacza konflikt.

Role społeczne

7. Koordynator

Naturalny przewodniczący. Nie musi być najmądrzejszą ani najbardziej kreatywną osobą w pokoju, ale widzi mocne strony innych i daje im przestrzeń. Deleguje, prowadzi dyskusję, pilnuje, żeby zespół nie zgubił celu. Wyobraź sobie dyrygenta orkiestry.

Ciemna strona: Potrafi sprawiać wrażenie manipulanta. Czasem oddaje własne zadania i nie zawsze dlatego, że tak jest sensowniej, tylko dlatego, że wolałby ich nie robić.

8. Gracz zespołowy

Klej, który spaja zespół. Słucha, wspiera, wygasza tarcia. Kiedy dwie osoby zaczynają iskrzyć, to on rozładowuje napięcie. Buduje atmosferę, w której ludzie czują się na tyle bezpiecznie, żeby się odezwać.

Ciemna strona: Unika konfrontacji nawet wtedy, gdy jest konieczna. W krytycznych momentach bywa niezdecydowany. Częściej mówi to, co chcesz usłyszeć, niż to, co usłyszeć powinieneś.

9. Poszukiwacz źródeł

Ekstrawertyk, który buduje kontakty i przynosi informacje z zewnątrz. Wie, kto czym się zajmuje, gdzie coś się dzieje i co jest teraz na topie. To ten kolega, który wraca z konferencji z pięcioma nowymi kontaktami i trzema pomysłami na współpracę.

Ciemna strona: Szybko traci zapał. Przynosi pomysł, ale go nie dociąga. Świetny na starcie projektu, pod koniec jego energia gaśnie.

Dlaczego wygrywają zespoły zrównoważone

Przegląd przygotowany przez badaczy Aritzeta, Swailes i Senior (2007) objął 43 prace poświęcone modelom ról zespołowych i potwierdził, że zespoły ze zrównoważoną reprezentacją ról osiągają wyraźnie lepsze wyniki niż te, w których jedne role są nadreprezentowane, a innych brakuje zupełnie.

Typowe kłopoty zespołów niezrównoważonych:

Brakująca rola	Typowy objaw
Innowator	Zespół odgrzewa stare podejścia i nie potrafi wymyślić nic nowego
Realizator	Planów pod dostatkiem, wyników zero
Finalizator	Projekty są "prawie" gotowe, ale nigdy porządnie domknięte
Koordynator	Chaos, ludzie dublują pracę albo działają przeciwko sobie
Gracz zespołowy	Konflikty narastają, a ludzie odchodzą
Kształtujący	Zespołowi jest wygodnie, tylko nic nie dowozi

Jak znaleźć swoją rolę

Większość ludzi ma jedną rolę główną, jedną poboczną i jedną, której z natury unika. Zadaj sobie kilka pytań:

Co robisz najpierw, kiedy zespół startuje z projektem? Rzucasz pomysły (Innowator), porządkujesz pracę (Koordynator), a może od razu wchodzisz w działanie (Realizator)?
Największa frustracja we współpracy z innymi: brak pomysłów, kiepska komunikacja czy niedokończone szczegóły?
Za co chwalą Cię koledzy sami z siebie? Nie chodzi o to, co sam sobie przypisujesz, tylko o to, co inni faktycznie w Tobie widzą.

Po dokładniejszą odpowiedź sięgnij po test ról zespołowych, który oceni Twój profil we wszystkich dziewięciu rolach i pokaże nie tylko rolę główną, ale też tę, w której masz jeszcze zapas do rozwinięcia.

Zastosowania w codziennej praktyce

Kiedy składasz zespół projektowy

Jeśli masz wpływ na skład zespołu, nie szukaj "najlepszych ludzi". Szukaj brakujących ról. Masz już dwóch Innowatorów i ani jednego Realizatora? Trzeci twórczy umysł da Ci więcej pomysłów i dalej zero wyników.

Kiedy zespół nie działa

Gdy coś zgrzyta, nie zrzucaj winy na konkretne osoby. Popatrz na obsadę ról. Bardzo często okazuje się, że problemem nie są ludzie, tylko brak pewnej funkcji w grupie. Klasyczna sytuacja: cztery osoby świetnie planują i każda pilnuje jakości, tylko nikt nie dzwoni do klienta i nie sprawdza, czy w ogóle idziecie w dobrą stronę. I ktoś musi w tę pustą rolę wejść, nawet jeśli nie jest to jego naturalny żywioł.

Kiedy planujesz własną karierę

Znajomość swojej roli zespołowej pomaga wybierać stanowiska, na których rozwiniesz skrzydła bez nadludzkiego wysiłku. Innowator będzie szczęśliwy w badaniach i rozwoju, a zwiędnie w operacjach. Koordynator sprawdzi się jako project manager. Finalizator jest bezcenny w kontroli jakości.

Dziewięć ról, jeden zespół. Żadna nie jest ważniejsza od pozostałych, ale brak którejkolwiek prędzej czy później da o sobie znać. I to jest tu najcenniejsze odkrycie: w zespole nie chodzi o to, żeby być najlepszym. Chodzi o to, żeby wnieść to, czego nie wniesie nikt poza Tobą.