De 9 teamrollen: welke rol speel jij in een team?

Waarom presteren sommige teams briljant terwijl er geen enkele uitblinker in zit, en blijven andere teams vol talent structureel achter? Jarenlang onderzoek waarin honderden teams werden geobserveerd leverde een antwoord op dat veranderde hoe organisaties over de hele wereld hun werkgroepen samenstellen.

De prestatie van een team hangt niet in de eerste plaats af van de intelligentie of de ervaring van de leden. Ze hangt af van welke rollen erin vertegenwoordigd zijn.

Te veel genieën is een probleem

In een van de meest geciteerde experimenten uit de teampsychologie stelden onderzoekers een team samen dat volledig uit de slimste deelnemers bestond en noemden het het “Apollo-team”. De verwachtingen waren hooggespannen. Het resultaat? Apollo-teams verloren keer op keer van groepen met een lager gemiddeld IQ maar een gevarieerdere mix van rollen.

Hoe kan dat? De genieën concurreerden met elkaar in plaats van samen te werken. Iedereen wilde analyseren en strategie bedenken; niemand wilde organiseren, afmaken of naar buiten communiceren. Een team zonder rolverscheidenheid is als een orkest dat alleen uit violen bestaat. Elk instrument is uitstekend, maar het resultaat is onbruikbaar.

De 9 teamrollen

Het model onderscheidt negen rollen, verdeeld over drie categorieën: denken, actie en mensen. Elke rol brengt specifieke sterke punten mee, en elke rol heeft ook een schaduwkant.

Denkrollen

1. Ideeënmaker

De creatieve denker die originele ideeën en onconventionele oplossingen bedenkt. Vaak introvert; de Ideeënmaker werkt het liefst alleen. Loopt het team vast, dan vindt de Ideeënmaker een weg waar niemand anders aan dacht.

Schaduwkant: negeert details en praktische beperkingen. Kan zo opgaan in de eigen gedachten dat de communicatie met het team stilvalt. Kritiek op eigen ideeën komt hard aan.

2. Analist

Degene die alle opties koel afweegt. De Analist verzint niets, maar beoordeelt. Ziet zwakke plekken in plannen die iedereen over het hoofd ziet. Dit is degene die in een vergadering “maar wat als...” zegt en het team voor een slecht besluit behoedt.

Schaduwkant: kan cynisch en demotiverend overkomen. Uitstekend in uitleggen waarom iets niet werkt, minder happig op het voorstellen van wat dan wel.

3. Expert

De deskundige op één specifiek vakgebied. De Expert brengt diepgaande kennis mee die niemand anders in het team heeft. Moet je begrijpen hoe een regel, een technologie of een markt werkt, dan is de Expert je aanspreekpunt.

Schaduwkant: blijft graag binnen het eigen domein en mengt zich weinig in bredere discussies. De inbreng kan smal zijn, ook al is ze diep.

Actierollen

4. Bouwer

Vertaalt plannen naar concrete stappen. De Bouwer is gedisciplineerd, betrouwbaar en systematisch. Terwijl de Ideeënmaker droomt en anderen plannen maken, zorgt de Bouwer dat het gebeurt. Zonder Bouwer komt er niets van papier in de werkelijkheid.

Schaduwkant: weerstand tegen verandering. Wordt een plan halverwege omgegooid, dan valt dat de Bouwer zwaar. Flexibiliteit is niet de sterkste kant.

5. Afronder

De perfectionist die details controleert en de kwaliteit bewaakt. Deze rol is het vangnet tegen fouten. Ziet de typefout in de presentatie, het ontbrekende getal in de begroting, de onafgemaakte slide. Zonder Afronder levert het team werk op dat “bijna klaar” is.

Schaduwkant: gespannen, draagt werk moeilijk over (want “dan doen ze het verkeerd”) en kan het team ophouden door perfectie na te jagen waar “goed genoeg” had volstaan.

6. Aanjager

Dynamisch en gedreven duwt de Aanjager het team vooruit. Neemt obstakels met energie en vastberadenheid. Verliest het team vaart of blijft het hangen in discussie, dan komt er door de Aanjager weer beweging in. Dit is degene die zegt: “genoeg gepraat, we doen het.”

Schaduwkant: kan agressief en ongevoelig zijn. De druk die ontstaat motiveert de een en verlamt de ander. Twee Aanjagers in één team betekent conflict.

Sociale rollen

7. Coördinator

Een natuurlijke gespreksleider. De Coördinator hoeft niet de slimste of de creatiefste in de ruimte te zijn, maar herkent de sterke punten van anderen en geeft ze ruimte. Delegeert, begeleidt de discussie en houdt het team op het doel gericht. Zie het als de dirigent van het orkest.

Schaduwkant: kan manipulatief overkomen. Delegeert soms het eigen werk, en niet altijd omdat dat logisch is, maar omdat het liever niet zelf wordt gedaan.

8. Teamspeler

De lijm die het team bij elkaar houdt. De Teamspeler luistert, steunt en vlakt conflicten af. Botsen twee leden, dan is het de Teamspeler die de boel tot bedaren brengt. Zorgt voor een sfeer waarin mensen zich veilig genoeg voelen om iets te zeggen.

Schaduwkant: vermijdt confrontatie, ook als die nodig is. Kan op kritieke momenten besluiteloos zijn. Zegt eerder wat je wilt horen dan wat je moet horen.

9. Kansenzoeker

De extravert die contacten legt en informatie van buiten binnenhaalt. Weet wie wat doet, waar iets gebeurt en wat de nieuwste trends zijn. Dit is de collega die terugkomt van een congres met vijf nieuwe contacten en drie ideeën voor samenwerking.

Schaduwkant: verliest het enthousiasme snel. Brengt een idee binnen maar werkt het niet uit. Sterk aan het begin van een project, maar tegen het einde zakt de energie weg.

Waarom teams in balans winnen

Een overzichtsstudie van Aritzeta, Swailes en Senior (2007) analyseerde 43 publicaties over modellen voor teamrollen en bevestigde dat teams met een evenwichtige verdeling van rollen aanzienlijk betere resultaten halen dan teams waarin sommige rollen oververtegenwoordigd zijn en andere volledig ontbreken.

Typische problemen in teams uit balans:

Zo vind je je eigen rol

De meeste mensen hebben één hoofdrol, één secundaire rol en één rol die ze van nature vermijden. Stel jezelf eens deze vragen:

• Wat doe je als eerste in een teamproject? Ideeën aandragen (Ideeënmaker), het werk organiseren (Coördinator) of meteen aan de slag gaan (Bouwer)?
• Wat frustreert je het meest aan samenwerken? Gebrek aan ideeën, slechte communicatie of onafgewerkte details?
• Waarvoor krijg je spontaan complimenten van collega's? Niet wat je jezelf toeschrijft, maar wat anderen echt in je zien.

Wil je een preciezer antwoord, doe dan de teamrollentest, die je profiel op alle negen rollen in kaart brengt en je niet alleen je hoofdrol laat zien, maar ook welke rol je verder zou kunnen ontwikkelen.

Praktische toepassingen in het dagelijks werk

Bij het samenstellen van een projectteam

Kun je zelf teamleden kiezen, zoek dan niet naar “de beste mensen”. Zoek naar de ontbrekende rollen. Heb je al twee Ideeënmakers en geen Bouwer, dan levert een derde creatieve geest je meer ideeën op en nog steeds geen resultaat.

Bij het oplossen van teamproblemen

Werkt een team niet, wijs dan niet naar personen. Kijk naar de rolverdeling. Vaak blijkt dat het probleem niet bij de mensen ligt, maar dat een bepaalde functie in het team simpelweg ontbreekt. En iemand moet die invullen, ook als het niet de natuurlijke rol is.

Bij het plannen van je eigen loopbaan

Weten wat je teamrol is helpt je functies te kiezen waarin je van nature tot je recht komt. Een Ideeënmaker bloeit op bij R&D maar loopt vast in de operatie. Een Coördinator komt tot zijn recht als projectmanager. Een Afronder is onmisbaar in de kwaliteitscontrole.

Negen rollen, één team. Geen enkele rol is belangrijker dan een andere, maar het ontbreken van één ervan gaat zich vroeg of laat wreken. En dat is hier het waardevolste inzicht: in een team gaat het er niet om de beste te zijn. Het gaat erom bij te dragen wat alleen jij kunt brengen.