Sanguinisch temperament: de vrolijke aanjager van de groep

Op een bedrijfstraining is net de koffiepauze begonnen. Tien minuten later staat er bij het raam een groepje van zes mensen die elkaar vanochtend nog niet kenden, en midden daarin één iemand die ze bij elkaar heeft gekregen. Hij organiseerde niets, hij begon gewoon te praten en de rest sloot aan.

De klassieke typologie van de vier temperamenten heeft een naam voor zo iemand: het sanguinische type. Van de vier is dit het snelst te herkennen, want het duidelijkste kenmerk is door de halve zaal te horen. En tegelijk hoort het bij de meest onderschatte, omdat mensen lichtheid verwarren met oppervlakkigheid.

Je herkent hem voor hij zijn achternaam heeft gezegd

Een sanguinisch type loopt een ruimte niet binnen, hij komt er eerder binnenwaaien. Binnen vijf minuten weet hij bij wie hij gaat zitten, en een onbekende verandert bij hem in de tijd van één kop koffie in een bekende. Hij vertelt met zijn handen en een zijsprong naar een anekdote is bij hem bijna regel, want die is meestal interessanter dan het onderwerp zelf.

Het tweede kenmerk is de snelheid waarmee zijn stemming wisselt. 's Ochtends ergert hij zich ergens aan, tegen de middag heeft hij er een grappig verhaal van gemaakt. Wrok draagt hij niet mee, dus je kunt ruzie met hem maken en een uur later samen gaan lunchen alsof er niets is gebeurd.

Het derde kenmerk komt pas boven na een langere kennismaking. Een sanguinisch type heeft publiek nodig. Praat hij tegen een lege kamer, dan verdampt zijn energie binnen de kortste keren, want zijn brandstof zit niet in de ideeën zelf, maar in de reacties erop.

En dan is er nog het gedrag in de rij, in de wachtkamer en overal waar niets gebeurt. Verveling verdraagt hij korter dan de andere drie typen. Hij pakt zijn telefoon, raakt aan de praat met een wildvreemde of stelt voor om het langs een andere weg te regelen, alleen maar zodat er iets in beweging komt.

De laatste aanwijzing is een geheugen voor mensen in plaats van voor feiten. Wat er in de mail stond, weet hij vaak niet meer, maar hij weet wel dat de collega van de boekhouding aan haar knie is geopereerd en hoe de bruiloft van haar zoon is verlopen. In een bedrijf waar de helft van de informatie over de gang gaat, is dat een voordeel dat geen enkel systeem vervangt.

Wanneer verliet je voor het laatst een druk evenement opgeladen in plaats van uitgeput? Het antwoord op die ene vraag verdeelt je collega's betrouwbaarder dan de meeste vragenlijsten.

Waar het bloed in die naam vandaan komt

De naam komt van het Latijnse sanguis, oftewel bloed. Hippocrates beweerde rond het jaar 400 voor Christus dat het karakter wordt bepaald door de verhouding tussen vier lichaamssappen, en bij het levendige, vrolijke type zou juist dat sap overheersen. De afzonderlijke typen kregen pas zes eeuwen later hun naam, van de Romeinse arts Galenus.

De leer van de lichaamssappen is allang achterhaald, maar de waarneming erachter heeft het overleefd. In de twintigste eeuw werkte de Britse psycholoog Hans Eysenck ermee; hij beschreef persoonlijkheid met twee assen: de mate van extraversie en emotionele stabiliteit. Het sanguinische type komt in zijn schema uit als een stabiele extravert, dus iemand die naar buiten is gericht en tegelijk niet lang met dingen blijft zitten.

Ivan Pavlov kwam langs een heel andere weg op vrijwel dezelfde plek uit. Bij zijn proeven met honden onderscheidde hij typen zenuwstelsel, en bij het sanguinische temperament hoorde het sterke, evenwichtige en beweeglijke type. De hele lijn van Hippocrates naar de moderne psychologie staat in het stuk over de vier temperamenten.

Wat een sanguinisch type beter kan dan de andere drie

De nuttigste eigenschap laat zich zien op het moment dat een groep vastloopt. Waar anderen hun schouders ophalen en op een opdracht wachten, komt een sanguinisch type met een voorstel en heeft er meteen iemand voor gevonden. Het hoeft niet het beste idee in de ruimte te zijn, maar het is wel het idee waar mensen eindelijk van in beweging komen.

Het tweede voordeel is zijn weerbaarheid tegen afwijzing. Hij belt tien mensen, zeven zeggen nee en dat ziet hij als onderdeel van het spel, niet als een oordeel over zichzelf. Na een mislukte dag schudt hij het tegen de volgende ochtend van zich af en vindt hij een reden om het morgen opnieuw te proberen.

Dat zo'n aanpak meer oplevert dan we verwachten, lieten Nicholas Epley en Juliana Schroeder (2014) zien. Ze vroegen forensen in het openbaar vervoer rond Chicago om onderweg een gesprek aan te knopen met een onbekende. Vooraf schatten de deelnemers in dat het onaangenaam zou zijn en dat de ander hen zou afwijzen. In werkelijkheid beoordeelden ze zo'n rit als prettiger dan de mensen die zwijgend reisden, en van afwijzing was praktisch geen sprake. Een sanguinisch type maakt die inschattingsfout niet, want het gesprek is begonnen voordat hij het heeft kunnen doordenken.

Hoe ziet dat er in de praktijk uit? Marlies begon als planner bij een productiebedrijf. Na drie weken kende ze de voornamen van de mensen uit het magazijn, iets wat haar voorganger in twee jaar niet was gelukt. Toen een klant een levering een dag eerder nodig had, liep ze niet via het aanvraagsysteem maar even langs Ruud bij de lijn. Binnen een uur stond de zending klaar. Formeel omzeilde ze het proces, in de praktijk redde ze de order.

Dat is trouwens de reden dat je een sanguinische component in een team eerder herkent aan de snelheid van informatie dan aan het volume in vergaderingen. Dingen bereiken de mensen die ze moeten oplossen, omdat iemand hun naam kent en niet bang is ze aan te spreken.

Ook zijn rol na slecht nieuws wordt onderschat. Komt er een vervelende mededeling, dan zwijgen de andere drie typen, zoeken een schuldige of rekenen de gevolgen door. Het sanguinische type zegt meestal als eerste iets waardoor de stemming in de ruimte verschuift, en mensen gaan uit elkaar met het gevoel dat er verder kan worden gewerkt. Het probleem wordt er niet kleiner van, maar de verlamming duurt korter.

De prijs van lichtheid

De meeste zwakke plekken van een sanguinisch type zijn zijn sterke punten binnenstebuiten. Het gaat niet om twee verschillende sets eigenschappen, maar om één set die afhankelijk van de situatie loont of juist pijn doet.

Het duidelijkst is dat bij het afmaken. Wat een sanguinisch type niet meer boeit, blijft stilletjes halverwege liggen, en meestal merkt hij dat zelf niet eens, omdat hij met zijn gedachten al bij het volgende idee is. Het is geen onverantwoordelijkheid, eerder een probleem met inschatten: op het moment dat hij de belofte doet, meent hij die volkomen serieus.

Zijn omgeving went eraan en houdt op een andere manier rekening met hem. Mensen vragen hem niet meer naar deadlines en informeren liever bij iemand anders, wat een sanguinisch type raakt, want hij ziet zichzelf als degene die altijd helpt. Verwijten helpen niet, een bericht van twee zinnen direct na het overleg wel: wie doet wat en wanneer.

Minder opvallend is de manier waarop hij met conflicten omgaat. Hij ontwijkt een meningsverschil niet, hij maakt het kort: snel weer goed, er een grap van maken en door, want spanning benauwt hem. De ander hoeft echter nog niet klaar te zijn, en een zaak die niet is uitgepraat komt terug zodra zich een vergelijkbare situatie voordoet.

De tweede zwakke plek is slechter zichtbaar. Zonder toehoorders verdampt zijn energie, en een slecht humeur dat hij niet wil laten zien, verstopt zich achter gespeelde vrolijkheid. Dat is bij hem het waarschuwingssignaal: op het moment dat hij een goed humeur gaat spelen dat hij vanbinnen niet heeft, is er meestal al langer iets niet in orde.

Op het werk en in hechte relaties

Qua werk past een omgeving bij hem waar het bruist, waar het resultaat snel zichtbaar is en waar geïmproviseerd mag worden. Verkoop, publieksevenementen, werken met klanten, alles met snelle terugkoppeling. Alleen zijn, spreadsheets en steeds dezelfde procedure zuigen hem daarentegen eerder leeg dan de grootste werkdruk. Een deadline brengt hem gegarandeerd op gang, maar pas de allerlaatste. Hoe je zulke voorwaarden voor elkaar krijgt zonder van vak te veranderen, staat in het stuk over temperament op het werk.

Thuiswerken is een apart hoofdstuk. Een hele dag alleen met je laptop hoort bij de omstandigheden waaronder een sanguinisch type wegkwijnt, ook als hij zijn werk leuk vindt en het moeiteloos af krijgt. Wat hij mist is precies zijn motor: korte gesprekjes tussen taken door, reacties van anderen en de kans om meteen aan iemand te laten zien wat hij heeft gemaakt.

In relaties speelt een vergelijkbare afruil. Vrienden heeft hij veel, en wie nieuw is, komt makkelijk in zijn kring terecht. Lastiger is de diepte: een serieus gesprek buigt hij om naar een lichter onderwerp voordat het pijn gaat doen, en zijn partner heeft daarna het gevoel niet helemaal bij hem binnen te komen. Stel je op zo'n moment je vraag een tweede keer en wacht je even, dan komt het antwoord meestal alsnog. De verschillen tussen temperamenten in het samenleven staan in het stuk over temperamenten in relaties.

Bijna niemand is trouwens zuiver sanguinisch. Meestal gaat het om een sterke sanguinische component die gekleurd wordt door iets anders, wat in de uitslag de inslag heet. Sanguinisch met cholerische inslag maakt van een idee tegen de avond een plan; sanguinisch met melancholische inslag heeft naar buiten toe een vrolijke gevel en daaronder een tweede, gevoeliger lijn waar de omgeving niets van weet. Onze temperamenttest telt 24 vragen en kost ongeveer vier minuten; naast het primaire type laat hij ook de inslag zien die het kleurt, en hij geeft een indicatief beeld, geen diagnose. Wat de afzonderlijke paren betekenen, staat in het stuk over temperamentcombinaties.

Wat er verkeerd over sanguinische mensen wordt gezegd

“Hij is onbetrouwbaar.” Het meest gebruikte en minst precieze etiket. Een sanguinisch type vergeet niet uit onverschilligheid, maar omdat hij de belofte nergens heeft genoteerd en het ene enthousiasme intussen het andere heeft overstemd. Een gedeelde notitie in de agenda doet hier meer dan tien gesprekken over verantwoordelijkheid.

“Wie altijd vrolijk is, neemt niets serieus.” Vrolijkheid is bij hem een normale toestand, geen bewijs van zorgeloosheid. Het verschil tussen een oprecht en een gespeeld goed humeur ziet meestal alleen iemand die hem lang kent, en het is de moeite waard daar één keer rechtstreeks naar te vragen.

“Hij heeft geen diepgang.” Die heeft hij wel, hij laat hem alleen niet zien aan een tafel met acht mensen. Met z'n tweeën, na middernacht of tijdens een lange autorit hoor je van een sanguinisch type dingen die in een groep nooit worden gezegd.

Probeer deze week één experiment. Als je de volgende keer iemand spreekt bij wie je een sterke sanguinische component vermoedt, stel dan een vraag en laat er vijf seconden stilte op volgen. De meeste van dat soort gesprekken kantelen precies in die pauze, want een sanguinisch type verdraagt die niet en begint te praten over wat hem werkelijk dwarszit.