Česky
Slovensky
English
Polski
Deutsch
Español
Magyar
Italiano
Português
NederlandsZaterdag, half tien 's ochtends. Anouk heeft op de keukentafel het lijstje uitgespreid met alles wat vandaag af moet, Mark smeert zonder haast zijn derde boterham. Twintig minuten later vliegt er een zin door de keuken die ze allebei uit hun hoofd kennen: “Jij kunt alleen ontspannen als alles is afgevinkt.”
Die ruzie gaat niet over de boterham en niet over het lijstje. Ze gaat over tempo, en tempo hoort bij het weinige dat in een mens van zijn kindertijd tot zijn pensioen ongeveer hetzelfde blijft. Daarom herhaalt dezelfde scène zich bij hetzelfde stel twaalf jaar achter elkaar, alleen met wisselende decors.
Wat elk temperament in een relatie inbrengt
De indeling in een sanguinisch, cholerisch, flegmatisch en melancholisch type is ruim tweeduizend jaar oud en berustte oorspronkelijk op het idee van lichaamssappen. Meetbare inhoud kreeg ze pas van Hans Eysenck, die in de jaren zestig liet zien dat het oude viertal redelijk goed past op twee assen: hoe sterk iemand naar buiten gericht is, en hoe makkelijk zijn emotionele stemming aan het schommelen gaat. Het sanguinische type komt daaruit als stabiele extravert, het cholerische als labiele extravert, het flegmatische als stabiele introvert en het melancholische als labiele introvert.
Voor een relatie volgen daar twee praktische vragen uit. Hoe snel reageert de ander als er iets misgaat, en hoe lang blijft die reactie hangen? De meeste misverstanden tussen partners zijn te vertalen naar een van die twee.
Sanguinisch: heeft gezamenlijke belevenissen nodig
Een relatie leeft voor hem van wat jullie samen beleven. Hij plant het weekend, neemt nieuwe kennissen mee naar huis en krikt de stemming op, ook na een beroerde dag. Gebeurt er twee maanden niets nieuws, dan wordt hij onrustig, en dat ook in een relatie waar objectief niets aan mankeert.
Serieuze gesprekken hebben bij hem een korte levensduur. Hij buigt ze om naar een lichter onderwerp voordat ze pijn gaan doen, dus de ander heeft af en toe het gevoel niet helemaal bij hem binnen te komen. Een belofte die in enthousiasme is gedaan, haalt bovendien de volgende week soms niet.
Cholerisch: ruzie als manier om iets op te lossen
Hij benoemt het probleem hardop en meteen. Het gaat hem er niet om van zijn partner te winnen, het gaat hem erom dat de zaak vanavond is afgehandeld; een onopgeloste kwestie brandt bij hem harder dan een felle woordenwisseling.
Het probleem is wat er na de uitbarsting overblijft. Een cholerisch type heeft na twintig minuten een schone lei en snapt oprecht niet waarom de ander nog steeds zo kijkt. De zin die hij in het vuur van het gesprek liet vallen, blijft bij zijn partner intussen nog een week rondgaan. Het hele karakter met zijn blinde vlekken staat in het portret van het cholerische temperament.
Flegmatisch: rust, bijna tegen elke prijs
Hij is degene die in een ruzie het volume terugdraait, geen oude wrok opdiept en ook mindere periodes volhoudt zonder zijn koffers te pakken. Op de lange duur is met hem makkelijk samenleven, want hij maakt geen drama van dingen die geen drama zijn.
De prijs wordt elders betaald. Onenigheid slikt hij zo lang in dat er een stille afstand van komt, en zijn partner hoort dan uit het niets dat hij het al een jaar oneens is met iets wat ze toch samen hadden afgesproken. Zijn zwijgen is namelijk geen instemming, maar tegenzin in ruzie.
Melancholisch: een lang geheugen voor kleinigheden
Hij neemt een relatie serieus, gaat de diepte in en merkt ook op wat niet werd gezegd: de toon van een stem, een aarzeling, een hand die anders ligt. Een paar mensen die dicht bij hem staan houdt hij jarenlang vast en voor hen gaat hij ver.
Tegelijk speelt hij alles in zijn hoofd af. Een mislukte opmerking van het etentje op vrijdag draait zondagmiddag nog rond in zijn hoofd, terwijl de ander hem bij het toetje al was vergeten. Vergeven kan hij, vergeten minder goed, dus een stapeltje kleinigheden klontert na verloop van tijd samen tot één groot onderwerp.
Tien paren en waar het meestal vonkt
Temperamentscores tel je niet bij elkaar op en geen enkele tabel voorspelt of een stel het volhoudt. Ze zijn ergens anders goed voor: de meeste stellen maken steeds over hetzelfde ruzie, en kun je dat “hetzelfde” benoemen, dan verliest het een stuk macht over jullie. Wanneer maakten jullie voor het laatst ruzie over iets wat vorig jaar ook al aan de orde was?
| Paar | Wat samen goed gaat | Waar het het vaakst schuurt |
|---|---|---|
| Cholerisch + melancholisch | Daadkracht ontmoet zorgvuldigheid, dus dingen worden snel én goed afgemaakt | Een scherp woord in het vuur, dat de een na een uur vergeet en de ander een maand meedraagt |
| Cholerisch + flegmatisch | De een trekt, de ander dempt; in een crisis werkt dit stel verrassend goed | Hoe harder de een duwt, hoe verder de ander zich in stilte terugtrekt en instemming veinst |
| Cholerisch + sanguinisch | Veel energie, veel actie, ruzies zonder lange nasleep | Ze praten allebei, niemand luistert; beloftes vallen sneller dan ze worden nagekomen |
| Twee cholerische types | Ze begrijpen elkaars tempo en directheid, niets blijft in ze zitten | Een gevecht om het laatste woord en escalatie van nul naar honderd in twee zinnen |
| Sanguinisch + flegmatisch | De een brengt het programma, de ander de rust; ze maken bijna geen ruzie | Een huishouden op de automatische piloot: niemand pakt vervelende dingen aan tot het brandt |
| Sanguinisch + melancholisch | Lichtheid ontmoet diepgang; de een trekt naar buiten, de ander levert het serieuze gesprek | Een verschillende behoefte aan mensen om zich heen, en bij een van beiden het gevoel dat het belangrijke steeds wordt uitgesteld |
| Twee sanguinische types | Een rijk sociaal leven en het vermogen om elke klap van zich af te schudden | Onafgemaakte dingen stapelen zich op; papieren, geldzaken en plannen maakt niemand af |
| Flegmatisch + melancholisch | Rust, attentheid en een thuis waar je kunt uitademen | Beslissingen zo lang uitstellen tot de tijd of een buitenstaander ze neemt |
| Twee flegmatische types | Een minimum aan conflicten en veel weerstand tegen schokken van buiten | Jaren van comfortabele routine waarin niets terechtkomt van wat ze ooit allebei wilden |
| Twee melancholische types | Begrip zonder uitleg en een relatie die veel kan hebben | In een mindere periode verandert samen piekeren in een spiraal zonder uitweg |
De meeste mensen zijn bovendien geen zuiver type. Bij het hoofdtemperament komt de inslag van een tweede, dus cholerisch met melancholische inslag maakt heel andere ruzie dan cholerisch met sanguinische inslag. Hoe die paren binnen één mens in elkaar zitten, laat het overzicht van temperamentcombinaties zien.
Trekken tegenpolen elkaar echt aan?
De volkswijsheid beweert allebei tegelijk. Tegenpolen trekken elkaar aan, en soort zoekt soort. Aan het begin van een relatie heeft de eerste versie de overhand: rust werkt op een cholerisch type als een toevluchtsoord, en zijn drang naar resultaat trekt een flegmatisch type van de bank. Vijf jaar later is datzelfde verschil het hoofdthema van elke tweede zondag.
John Gottman, die vanaf de jaren zeventig stellen in zijn laboratorium filmde en daarna volgde hoe hun relaties afliepen, kwam met een onderscheid dat deze vraag verschuift. Hij vatte het samen in een boek uit 1999. Hij verdeelt meningsverschillen in oplosbare en blijvende. De blijvende komen voort uit verschillen in karakter en behoeftes en verdwijnen ook na tien jaar gezamenlijke inspanning niet, want ze kunnen nergens heen. Volgens Gottman gaat het om ongeveer 69 procent van alle conflicten in een relatie.
Het interessantste eraan is dat tevreden en ontevreden stellen nauwelijks verschillen in het aantal van zulke kwesties. Ze verschillen in wat ze ermee doen. De ene groep kan over het eeuwige thema praten met humor en met oog voor waarom het voor de ander belangrijk is, de andere loopt erin vast en elke ronde is harder dan de vorige. Geen enkele combinatie van temperamenten is dus tot mislukken gedoemd en geen enkele is een garantie.
Wat tevredenheid beter voorspelt dan een gelijk karakter? Overeenstemming over wat je belangrijk vindt. Hoeveel geld er wordt uitgegeven en hoeveel opzij gaat, of er kinderen komen, hoeveel ruimte werk krijgt, hoe er met de ouders aan beide kanten wordt omgegaan. Twee mensen met een heel verschillend tempo komen daar moeiteloos uit, twee gelijkgestemde melancholische types met een tegengestelde kijk op geld hebben ook na de bruiloft een probleem.
Voordat je je partner gaat inschatten, is het handig om te weten waar je zelf staat. Onze temperamenttest telt 24 vragen en kost ongeveer vier minuten; het is geen relatietherapie en geen diagnostisch instrument, eerder indicatieve zelfkennis, waarna het makkelijker praten is over wat wie nu eigenlijk dwarszit.
Drie wrijvingen die bijna elk stel kent
Snel tegenover langzaam. De een wil bij het avondeten beslissen, de ander moet er een nachtje over slapen. Een cholerisch en een sanguinisch type lezen dat uitstel als desinteresse, een melancholisch en een flegmatisch type voelen de druk waaronder niet valt te beslissen. Het helpt om een deadline af te spreken in plaats van een antwoord te eisen: “We beslissen het morgen voor zevenen.” De snelle heeft een deadline, de langzame heeft rust, en de zin “jij komt ook nooit ergens toe” verliest daarmee de grond onder zijn voeten.
Luid tegenover stil. Als de een zijn stem verheft, valt de ander stil, en dan begint het pas. Stilte prikkelt een luide partner namelijk meer dan tegenspraak. Wat werkt is een pauze met een einde, niet zonder einde: “Ik kom er over een half uur op terug.” Dat half uur is geen vlucht, alleen de tijd waarin het alarm in het lichaam daalt. Concrete aanwijzingen voor dit soort situaties staan in het stuk over omgaan met cholerische mensen.
Volle agenda tegenover rust. Een sanguinisch type heeft zaterdagochtend twee bezoekjes afgesproken, een flegmatisch type verheugde zich erop nergens te hoeven zijn. De oplossing is geen compromis in het midden waar niemand blij van wordt, maar een verdeling: de ene dag vol, de andere leeg, en dat vooraf vastgelegd. Het klinkt saai en het werkt beter dan improvisatie.
Nog een paar kleinigheden die in de dagelijkse omgang een hoop overbodige rondes besparen:
- Heb je een afspraak gemaakt met een partner die dingen vergeet, stuur die dan in één zin per bericht na. Het is geen wantrouwen, het is preventie.
- Geef kritiek één voor één en zonder publiek, zeker bij een melancholisch type. Een lijstje van drie verwijten tegelijk hoort niemand meer als zakelijke feedback.
- Vraag gericht. “Wat zou jij anders doen?” haalt meer uit een stille partner dan “Ben je het ermee eens?”, waar hij alleen bij knikt.
- Vermoeidheid en stress vergroten elk verschil, want onder druk gedragen mensen zich scherper dan anders. Hoe dat er per type uitziet, staat in het stuk over temperament en stress.
Wanneer het niet meer om temperament gaat
Temperament verklaart de vorm, niet de inhoud. Dat iemand luid praat, snel opvlamt en even snel weer afkoelt, is een beschrijving van stijl. Vernedering, dreigementen, de telefoon controleren, drie dagen zwijgen als straf of wat dan ook waardoor de ander bang wordt, hoort niet in dezelfde categorie. De zin “ik ben nu eenmaal cholerisch” is geen verklaring maar een excuusbriefje, en dat geldt hier niet.
Net zo voorzichtig moet je langdurige terugtrekking lezen. Een flegmatisch type heeft rust nodig, maar interesseert hij zich maandenlang nergens voor, komt hij niet meer onder de mensen en heeft hij ook geen plezier meer in wat hem vroeger plezier gaf, dan gaat het niet meer om karakter en is een deskundige op zijn plaats. Hetzelfde geldt voor een melancholisch type dat een paar nachten achter elkaar wakker ligt van één zin.
Er bestaat een eenvoudige toets om te zien of het nog om een verschil in tempo gaat of al om iets anders. Kunnen jullie erover praten buiten een ruzie om, op een rustige maandagavond, en eindigen bij iets concreets? Glijdt elke poging daartoe af naar een nieuwe ronde, dan is het meestal geen kwestie van temperament en bespaart één sessie bij een relatietherapeut een jaar aan gekibbel thuis.